İslam Öncesi Türk Kültürü

 

“Türk” Adı ve Ortaya Çıkışı

“Türk” adının tarih sahnesine çıkışı VI. Yüzyılda Göktürk devletinin kuruluşuna bağlıdır. Nitekim bu kavmi Çinliler Tu-kiu, Bizanslılar da Turkoi adı ile tanıyorlardı ki, Orhun Yazıtları’nın bulunuşundan önce bu adların “Türk” olduğu anlaşılmıştı. Göktürk kağanları tabiiyetlerinde bulunan ve hatta kendi devletlerine başkaldıran Oğuz Türkleri ve Kırgız uluslarını da Türk adı ile anıyorlardı. Türk adının bu kadar geniş bir anlam kazanması onun Göktürklerden önce mevcut olduğuna kanıt oluşturur.

Türklüğün öncüleri Hunlardır. Tarihe adını yazdıran ilk Türk kavmi Hunlardır. Bilinen ilk yurtları da bugünkü Moğolistan olup, Çin tarih kaynaklarında rastlanan adları “Hing-nu” şeklindedir. “Türk” kelimesini, Türk Devleti’nin resmi adı olarak ilk kullanan siyasi oluşum, Göktürk imparatorluğudur.

Türklerde Aile ve Toplum

Tarih içinde Türk ailesi, çok büyük değişiklikler göstermiştir. Esasta ataerkil bir yapıdadır. Yalnız bu yapı Yahudilerde, Romalılarda olduğu gibi, aile reisine geniş yetkiler veren, eş ve çocukları adeta bir mülkiyet ilişkisi ile babaya bağlayan bir aile şekli değildir. Başlangıçta bozkır hayat ve şartlarına göre şekillenen Türk ailesi sosyolojik tasnifteki “geniş aile” tipinde görünse de, öteki kültürlerin geniş aile örneklerinden farklıdır.

Eski Türk toplumunda kadın hürdür. Ata binip ok atar, güreş tutar, savaşlara katılır, namus ve iffetine düşkündür. Savaşlarda düşman eline geçmek büyük bir zillet sayılırdı. Türklerin Müslüman olduktan sonra aile yapılarında köklü bir değişiklik olmamıştır. Nitekim İslam anlayışında ne tam geniş aile ne de tam çekirdek aile vardır.

Tarihimizin iyice incelendiğinde, Türk ailesinin dirlik ve düzen içerisinde olduğu devrelerde, devletin de dirlik ve düzen içinde olduğu görülür. Bu bakımdan Türk töresinde aile, ülke, devlet ve millet kavramları iç içe bir manzara sergiler. Kadınlar hemen hemen erkeklerle eşit haklara sahiplerdi. Onlar da erkeklerle birlikte ata biner, kılıç kuşanırlardı.

Türklerin en belirgin özelliklerinden biri güçlü bir teşkilatçılık yeteneğine sahip olmalarıdır. Bozkır yaşamı, onların özgürlük ve egemenlik hislerini, tarih boyunca devletsiz ve başıbozuk kalmamak şeklinde tezahür ettirmiştir.

Türkler kendilerinin Dünya’yı idare etmekle görevli olduklarına inanırlardı. Bu görevi onlara Tanrı vermişti. Kağanları, kutsal ve Tanrı katından gelmişti. Orhun Abideleri’nden de anlaşıldığına göre Türk kağanlarının yaptığı işlerin Tanrı’nın iradesiyle olduğu inancı vardır. Hun imparatorlarına, örneğin Mete’ye “Gök Tanrı’nın tahta çıkardığı Tanrı Kut’u Tanhu” denirdi.

Türk kağanları kudretlerini Gök’ten (Tanrı’dan) alırlardı. Bu nedenle iktidar gökten yere doğru kademe kademe dağılmaktaydı. Gökte bir güneş olduğu gibi yerde de bir kağan bulunmalıydı. 

Türklerde Din ve Düşünce

Türklerin esasen kendilerine ait bir dinleri vardı. Şamanlık bu dine sonradan karışmıştır. “Şaman” kelimesi Tunguzcadır. Şamanlık da Sibirya’da ortaya çıkmıştır. Türkler Şaman yerine “Kam” derler. Kam, doğaüstü güçlerle temasa geçebilen insandır. Kam ve Şamanlar, din adamı olmaktan ziyade birer kabile büyücüsü durumundaydılar.

Türkler Tengri denilen tek bir yaratıcıya inanmaktaydılar. Her şeyi yaratan Tanrı göğün dokuzuncu katında otururdu. Gök dokuz kat olduğu gibi, yer de dokuz kattı. İnsanlar bunların orta yerinde bulunuyorlardı. Yukarı göğe doğru ruhlar, üstün varlıklar, aşağı yere doğru da aşağı ve kötü yaratıklar otururlardı.

Tanrı’dan başka kutsal şeyler de vardı, ama bunlar Tanrı değildi. Tanrı tekti. Doğa güçlerinin ve doğaya dahil olan birçok şeyin birer ruhları bulunduğuna inanılırdı. Cennet iyi ruhların gideceği “Uçmağ” denilen yerdi. Cehennem de “Tamuluk” diye adlandırılırdı.

Gök-Tanrı bütün dünyanın yaratıcısı olmakla birlikte, ona zaman zaman “Türk Tanrısı” dedikleri de oluyordu. Türklerin başında Tanrı gibi gökte oturmuş bir sülalenin temsilcileri bulunması sebebiyle Tanrı alemin nizamını Türklere vermişti.

İslam dışında Taoizm, Budizm ve Hıristiyanlığı seven Türkler kaybolup giderken İslam, tarihte ilk defa bütün Türkleri birleştiren bir din olmuştur.

Türkler dünyanın idaresinin Tanrı tarafından kendilerine ısmarlandığına inanırlardı. İslam’a girmekle onlar Allah’ın askerleri oluyorlar, ellerine hiçbir yerde bulamayacakları eşsiz bir dayanak geçirmiş oluyorlardı.

Ancak, dünyanın idaresinin Tanrı tarafından kendilerine verilmiş kutsal bir görev olduğu inancı, onları başkalarına zulmetmeye itmiyor, aksine başkalarını himaye etmeleri için bir dayanak teşkil ediyordu. Bu da Türklerin dini hoşgörüye ne denli önem verdiklerini göstermektedir.

Türkler doğaüstü güce sahip olduklarına inanırlar ya da Tanrı’yla ilişkili sayılan her şeye karşı doğuştan saygılıdırlar ya da ondan korkarlar. Devletlerinde, sürekli olarak ibadet özgürlüğü, din adamlarına kendileri için dua etmeleri koşuluyla vergi bağışıklığı sağlayan Hoşgörü Fermanları çıkarılmıştır.

Türklerin, dini olan her şeye karşı her zaman büyük bir merakı olmuştur. Sürekli olacak yollarını İslam’da ve Müslümanlıkta bulmalarına kadar, birbirinin ardı sıra, dünyanın bütün dinlerini kabul ettiler.

Kaynak: İslam ve Felsefe

              Prof.Dr. Şahin Filiz

11 Yorumlar

  1. Merhabalar.

    İşte Türk milletinin en güzel hasletlerinden biri:
    "...Dünyanın idaresinin Tanrı tarafından kendilerine verilmiş kutsal bir görev olduğu inancı, onları başkalarına zulmetmeye itmiyor, aksine başkalarını himaye etmeleri için bir dayanak teşkil ediyordu..."

    YanıtlaSil
  2. eskiden daha iyimiş demekki biz türkler :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merhabalar Deeptone, Hoş Geldiniz.
      Blog sayfama yapmış olduğunuz ziyarete ve değerli yorumunuzla paylaşıma yaptığınız katkıdan dolayı çok teşekkür ederim.
      Değerli arkadaşım, şimdilerde gerçekten eskiler, yenilerden çok daha iyiymiş.
      Selam ve saygılarımla.

      Sil
  3. Moğolistan'ı görmeyi öyle istiyorum ki. Orhun Yazıtları'nı da aynı şekilde:) Oğlumun adı Orhun, bilirsiniz:)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merhabalar Klio'nun Şarkısı, Hoş Geldiniz.
      Blog sayfama yapmış olduğunuz ziyarete ve değerli yorumunuza çok teşekkür ederim.

      Değerli yorumunuzla paylaşıma yaptığınız katkıdan dolayı ayrıca teşekkür ederim.

      İnşAllah birgün Moğolistan'ı görürsünüz. Ayrıca Orhun Yazıtlar'ını da inceleme imkanına kavuşursunuz.

      Evet Orhun isminde bir oğlunuzun olduğunu biliyorum. Cenab-ı Allah, zihnini ve bahtını açık etsin.
      Selam ve saygılarımla.

      Sil
  4. Ben de bazı bilgiler ekleyeyim,bildiğim kadarıyla..Anadolu Türkleri de dahil, Asyaya yayılan ne kadar Türk kavimleri varsa,bunların hemen hemen hepsi Hun imparatorluğundan yani Çinlilerin içinden çıkıp gelen kavimlerdir..İlk önceleri tek kavimdiler,dönemin Çin (HUN) imparatorluğu arasında anlaşmazlıklar olunca,Türk kavmi Çin imparatorluğundan ayrılma kararı aldıla ve Asyaya doğru göç etmeye başladı.Sonra genişleyen Türk kavmi bu sefer kendi aralarında anlaşmazlıklar çıkmaya başladı ve Asya topraklarının genişliği nedeniyle,Türk kavmi birbirlerinden bağımsız ayrı kavimler olmaya başladılar ama hiçbir zaman Türk ırkını üzerlerinden atmadılar..yani demek istediğim şey şu,biz Türkler de dahil Asyaya yayılmış tüm Türk kavimleri,Çin imparatorluğu çatısı altında yaşayan bir kavimdik,sonra ayrıldık ve çeşitli türk kavimlere ayrıldık.Yani bizlerde aslında yarı Çinli sayılırız..Çin toprakları,aslında bize ait de olabilir..

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merhabalar Ertuğrul Yıldırım, Hoş Geldiniz.
      Blog sayfama yapmış olduğunuz ziyarete ve değerli yorumunuza çok teşekkür ederim.

      İslam Öncesi Türk Kültürü ile ilgili hazırladığım blog sayfasına katkıda bulunmak amacıyla yorumunuzla eklediğiniz bu eşsiz bilgiler için çok teşekkür ederim.

      Yarı Çinli olduğumuz konusundaki tespitiniz doğru. Çünkü şu anda orta Asya'da bulunan tüm Türk devletlerinde yaşayan Türkler'in Çinlilerle fiziki benzerlikleri var.
      Selam ve saygılarımla.

      Sil
  5. Merhabalar.
    İslam öncesi kültürümüzü ince detaylarıyla sayenizde bir kez daha hatırlamış olduk. Emeklerinize sağlık. O dönem kadının yeri inanılacak gibi değilmiş. Sanki erkekten daha baskın, ataerkil değil de anaerkil bir aile anlayışı. Hatta Cengiz Han'ın ”Ben Hanlar Han'ı Cengiz Han,hepinizin hanıyım” dedikten sonra eşini gösterip ”Bu da benim HAN IM” demesi de bunun kanıtı olarak gösterilmesi boşuna değil.
    Selam ve saygılarımla...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merhabalar Zeugma, Hoş Geldiniz.
      Blog sayfama yapmış olduğunuz ziyarete ve değerli yorumunuza çok teşekkür ederim.

      Paylaşıma yaptığınız katkınıza çok teşekkür ederim. Evet eskiden kadınlarımız erkekle aynı haklara ve saygınlığa sahipmiş. Kadınlarımızın durumu İslam dinine geçtikten sonra bozulmuş olabilir.
      Selam ve saygılarımla.

      Sil
  6. Geri zekalı troller bu yazdıklarınızı bilmezler zannederler ki, cumhuriyetten önce sadece Osmanlı vardı. Yok dedelerinin mezar taşını (uyduruk bir şeydir o da öyle bir alfabe yok, bildiğiniz Arap harfleri, Arap alfabesi var) okuyamıyorlarmış. Hahahaha, dedelerimiz işte Göktürkler...Göktürk yazısını da okuyamıyoruz :) ayrıca bir insanın mezar taşında ne yazacak? 13 bölümlük dizi özeti mi? Doğdu-öldü- ruhuna El Fatiha.....hepsi maksatlı ve o maksat da cumhuriyeti kötülemek.
    Elinize sağlık.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merhabalar bücürükveben, Hoş Geldiniz.
      Blog sayfama yapmış olduğunuz ziyarete ve değerli yorumunuza çok teşekkür ederim.

      Onların tüm derdi Harf İnkılabına karşı olduklarıdır. İslama tabi olduktan sonra Osmanlı, yazı dilinde Arap harflerini örnek alarak Türkçe yazı dilinde kullanmışlardır.

      Harf inkılabı yapılmamış olsaydı, sadece bizler Kur'an-ı daha kolay okuyor olabilecektik. Bütün mesele budur.

      Bunlar Türk Tarihinde sadece Osmanlıyı tanıyor, biliyor ve yine sadece Osmanlıya önem veriyorlar. Osmanlı devrinde yazı dilinde Arap harfleri kullanıldığı için, o zamandaki mezar taşlarındaki kimlik, doğum ve ölüm tarihleri de Arapça harfleri ile Osmanlıca yazılmıştır. Geçmişte kalan ve hiçbir önem arz etmeyen mezar taşları üzerindeki yazıları okusam ne yazar, okumasam ne yazar. Çok merak ediyorsam, fotoğrafını çeker, Osmanlıca bilen birine okutturup, gerekli bilgiye ulaşırım.

      Buradaki tüm mesele Atatürk'ün tüm İnkılaplarına, yeniliklerine karşı çıkmak. İşte bu nedenle de Atatürk'ü sevmiyorlar. Atatürk'ü sevmemekle haliyle Cumhuriyeti de kötülüyorlar.

      Katkınız ve desteğiniz için ayrıca teşekkür ederim. Selam ve saygılarımla.

      Sil

Yorumunuz için teşekkür ederim.