Kırım Sürgünü (Son)

Nogay Tatarlarının  göç ettirilmesi 1860 yılı boyunca devam etti ve Kırım Tatarları da bu kovulanlar arasına katıldılar. (24) Vardıklarında, kendilerini karşılamaya hazırlıksız bir Osmanlı İmparatorluğu buldular.

 
Kırımlıların göçünü gözlemleyenler, yeterince para, çadır, yiyecek ve taşıma vasıtası bulunmadığını bildirdiler. (25) Kamplarda sıkışık vaziyette barınan göçmenlerin sağlık durumu acınacak haldeydi. Sürülen Tatarların birçoğunun geçici olarak yerleştirildiği büyük kamplardan Mecidiye'de, her gün belki 50-60 kişi can vermekteydi. (26) Göçmen kabul eden başka yerlerde  de durum farklı değildi. Kırım artık bir Müslüman bölgesi olmaktan çıkmıştı. En azından 300 bin Tatar (27) yollara dökülmüştü, topraklarına Slav ve diğer Hıristiyanlar yerleştirilecekti. Geride kalan çok küçük Tatar grubu İkinci Cihan Harbi sonrasında Stalin'in, onların Kırım'daki varlığına son vermek için hepsini sürmesine kadar dayandı. (28) 

Derin ıstıraplara maruz bırkaılmalarına rağmen, Tatarlar hayret verici şekilde Ruslar tarafından sürülen Müslümanlar içinde en çok başarı gösteren halk oldular. Ruslar, Tatarlarla başlattıkları yöntemi çok daha merhametsizce Kafkasya ve Balkanlarda devam ettirdiler. Tatarlareı kaçırmak için çok yüksek idari baskı, adaletsiz muamele ve sıklıkla şiddet uygulanmıştı. Siahsız ve savunmasız olan Tatarlar ise haklı olarak dinlerinin, kültürlerinin, yaşamlarının tehlikede olmasından yılarak kaçtılar. Ruslar onları, sırtlarına süngü dayamaya gerek kalmadan kovmuştu. Kafkasya'da sonrdan gelişen olaylar, Tatarların gereğinde sırtlarına dayanacak süngülerin hazır olduğundan korkmakta haklı olduklarını gösterdi.

______________________________

(24) Rus Hükümeti göçün yüksek sayılara erişmesinden telaşlanarak üretken nüfusun bu kadar yüksek oranını uzaklaştırmak konusunda tereddüte düştü. Tüm Müslümanlarfın gitmesini arzulamakla, ülke ekonomisinin atıl bırakılacağı kaygıları arasında gidip geldikçe göçe bazen izin verildi, bazen verilmedi. (Bkz.inson,"Russian Policy", s.48-56) Stalin'in köklerini kazımasına kadar Kırım'da bir Tatar toplumunun kalması bu nedenledir. (Toleranslı Sovyet liderlerizamanında bazıları geri dönmüşlerdi.)Bkz. Alexandre Bennigsen ve S. Enders Wimbush, Muslims Of the Soviet Empire; a Guide, Londra, 1985, s. 240-241.)

(25) F.O. 195-644, Suter'de Bulwar'e, Varna, 23 Temmuz 1860.

(26) F.O. Suter'de Bulwar'e, Köstence, 22 Ekim, 1860. Kemal Karpat, Kırım mültecilerinin yerleştirilmesini enterasan ayrıntılarıyla "Ottoman Urbanizm: the Crimean Emigration To Dobruca and the Founding Of Mecidiye, 1856-1878 {Osmanlı'da Şehirleşme, Kırımlıların Dobruca'ya Göçü ve Mecidiye'nin Kuruluşu, 1856-1878}" makalesinde anlatır. İnternational Journal Of Turkish Studies:3, (No. 1,-25. Bu makale Mecidiye ve Dobruca'daki durumu yansıtmasının yanı sıra Osmanlı'nın yerleşim politikası ve resmi politikanın mültecilerin yerleştirilmesi konusuna gösterdiği hassasiyeti anlatması açısından çok önemlidir. 

(27) Sayıların hesaplanması için bkz:Fisher'in Russian Annexation of the Crimea, s.145-146 ve "Emigration Of Muslims". Kırım'dan göç ettirilenlerin sayısı tartışmalıdır. Kemal Karpat "1783-1922" arasında 1.800.000'inin göçe çıkarıldığını hesaplamıştır. (Ottoman Population 1830-1914: Demographic and Social Charaakteristics {1830-1914 Osmanlı Nüfusu, Nüfus Dağılımı ve Toplumsal Karakterleri}, Madison, Wisconsin, 1985, s.66), gibi başkaları da değişik rakamlar vermekteler. Ölüm sayılarının tahmininde anlaşmazlık olduğu zaman, burada olduğu gibi her yerde, göçe çıkan ve ölen Müslüman sayılarını az gösteren kaynağı tercih etmek prensibimdir. Bu araştırmanın ana fikri Müslüman ölüm ve göçlerinin çok yüksek sayılarda olduğudur. Ölüm ve göç sayılarını az gösteren kaynağı tercih etmekle, belki gerçeği olduğundan az hesaplamış oluyorum, ancak tezimin ispatını zorlaştırmakla, ispatın şüphe götürmezliğini kanıtlamış olacağım. 

(28) Fisher, "Emigration Of Muslims". Ruslar, Osmanlı'dan göç edip kendi topraklarına gelen Moldov, Bulgar ve Sırplara da Kırım topraklarından verdiler. Rusya'nın başka yerlerinden çok sayıda Yhudi de Kırım'a göç etti. (Fisher, "Emigrationn Of Muslims").

KAYNAK:

Justin McCarthy -Ölüm ve Sürgün -Türk Tarih Kurumu -Ankara 2014

Kırım Sürgünü (2)

İşgalci Rus Çariçesi II. Katerina'nın Kefe'ye Gelişi.

KIRIM TATARLARININ GÖÇ ETTİRİLMESİ (2) 

Tatarların Rus yönetiminden kaçıp Osmanlı'ya sığınmak arzusuyla Kırım ve çevresinden göç etmesi, 1772'de başladı. Hakkında çok az şey bilinen bu ilk göçmenlerin sayıları 100 bin (14) kadar yüksek olabilir. Aynı şekilde onların kaçmasına neden olan Rus baskısı hakkında da çok az şey bilinmektedir. Gidenlerden daha çok sayıda Tatar'ın geride kaldığı biliniyor. 19. yüzyıl başlarında, Kırım ve Nogay Tatarları ata yurtlarının yerlileri arasında hakim güç olmaya devam ettiler. En sonunda, geride kalan Tatarların da zorla evlerinden uzaklaştırıldığını biliyoruz. 

Mark Pinson, tatarlar üzerindeki en önemli baskının yönetimden geldiği konusunda ikna edici bir izahat sunmuştur. (15) "Yasal" ve yasal olmayan yollardan Rus toprak sahipleri ve memurları geniş Tatar topraklarını ele geçirdiler. Tatar köylüleri atalarından kalma topraklarından sürekli kovuldular. Yeni efendilerinin emrinde tarlaları sürmeye devam eden Tatarlar ise ilave vergilere, mallarına el konulmasına ve zorunlu köleliğe mecbur edildiler. 

Rus Hükumeti Tatarlardan toplanan vergiyi devamlı yükseltti. Ayrıca yöneticilerin ceplerini doldurmak için kanunsuz vergiler de eklendi. Rus yöneticilerin topladığı haraca ilave olarak, bir de ordu, Tatarları taciz etmekte kullanıldı. Örneğin, 1828-1829 Rus-Türk harbinden sonra Kırım kıyılarına yerleştirilen tüm bir Kazak ordusu, bölgedeki Tatar köylülerini bezdirdi. (16)  (Devam Edecek)

___________________________________________

Kaynak: Justin McCarthy, "Ölüm ve Sürgün"

(14) Bkz. Alan Fisher, "Emigration of Muslims from the Russian Empire in the Years After the Crimean War (Kırım Savaşı Sonrasında Müslümanların Rus İmparatorluğundan Göç Ettirilmesi)" , Jahrbucher für Geschiste Osteuropast (Doğu Avrupa Tarihi Yıllığı), Cilt:35, No.3, 1987, s. 356-371. Başka bir kaynakta ise Fisher, 1789'dan önce 20.000-30.000 Kırım göçmeni olduğu tahmininde bulunmuştur. (The Crimean Tatars, s.78).

(15) Mark Pinson, "Russion Policy and the Emigration of the Crimean Tatars to the Ottoman Empire, 1854-1862 (Rus Politikası ve Kırım tatarlarının Osmanlı İmparatorluğuna Göç Ettirilmesi, 1854-1862)", Güney Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi-I (1972), s.38-41.

(16) Fisher, "Emigration of Muslims" ve Djafer Seidahmet,La Crimee, Lozan, 1921,s.47-50

Kırım Sürgünü (1)

KIRIM TATARLARININ GÖÇ ETTİRİLMESİ (1)

Kırım Tatarları yöreye 1000 ve 1300 yıllarında dalgalar halinde gelip fetihler sonucu yerleşen Türk kavimlerin soyundandı. Kendi hanlarının yönetiminde bağımsız olmalarına rağmen, Kırım Tatarları 15. yüzyıl sonlarından itibaren Osmanlı Sultanına tabi olmuşlardı. Kırım Hanları hem kendi başlarına, hem de Osmanlı'nın müttefiki veya uyruğu olarak, Rus çarlarına karşı birçok kez savaştılar. Rusların güçlendiği oranda Tatarlar zayıfladılar. Kırım yarımadasının Kuzey Batısında yer alan Yedisan'daki Nogay Tatarlarını, Kırım Hanına bağlı kalmaktan 1770'te vazgeçirten Ruslar, 1771'de Kırım'ı istila ederek, Kırımlıları Rus egemenliğini kabule zorladılar. 

Osmanlılar 1774'te Küçük Kaynarca antlaşmasıyla Kırım yönetimindeki üstünlüklerini kaybettiklerini kabul etmişler ve onu daralmış sınırları içinde, Rusya'nın onayıyla atanacak bir han yönetiminde, bağımsız bir ülke olarak tanımışlardı. Ruslar Kırım Hanlığı'ndan ele geçirdikleri topraklara, Osmanlı İmparatorluğu'nun Hıristiyanlarını yerleştirmeye başladılar. Aslında bu yeni yerleşimciler, Ruslar tarafından teşkilatlandırılmış askeri güçlerdi.  

Tatarlar Rusların yönetime getirdiği Han'a karşı ayaklanınca, yeni Rus göçleri Tatarlara hücum ettiler; Kefe ve başka Kırım şehirlerini yaktılar. Şehirlerde yüzlerce isyankar Tatar'ı eşleri ve çocuklarıyla birlikte boğazladılar. Diğer Tatarlar dağlarda yakalanıp orada öldürüldüler.(12) Kırım'ın bağımsızlığı ancak, 1783'e kadar sürdü. Devam eden Rus istilalarının arkasından, 1783'te Çariçe Katerina Kırım'ı Rusya'ya ilhak ettiğini ilan etti. (13)   (Devam Edecek)

___________________________________

Kaynak: Justin McCarthy, "Ölüm ve Sürgün"

(12) Alan W. Fisher, The Russian Annexation Of Crimera, 1772-1783 (Ruslar'ın Kırım'ı İlhak Etmesi, 1772-1783), Cambridge, 1970, s. 90-95.

(13) Kırım tarihi hakkındaki bu kısa bölüm, Alan Fisher'in The Crimean Tatars, Stanford, California, 1978, s. 1-69 ve Russian Annexation Of The Crimea kitaplarından alınmıştır.