Sebepler

Prof. Dr. Hüseyin Atay, Kur'an'a göre Araştırmalar (VI) kitabında "Kur'an'ın anlaşılma yöntemleri"ni 23 başlık altında toplamış. İlginizi çekeceğini umduğum bu konunun her gün bir başlığını sizlerle paylaşmak istiyorum. Bu günkü başlığımız "SEBEPLER"




SEBEPLER

Ayetlerin geliş sebepleri de ayetteki gerekçeleri ortaya koyuyor. Bunlar kanunların gerekçelerinin kanun maddeleri ile olan ilişkisine benzer, kanunun gayesini anlatır ve anlaşılmasına yardımcı olur. Bazen sebep, ayetle zikredilir ve hükmün sebebi gösterilmiş olur, bazen de zikredilmez. Ayetlerin içinde zikredilmeyen sebeplerin keşfedilmesinde ortak bir karara varmak zor olur. Bazı sebepler de âlimler tarafından istinbat edilmiştir. Ayetin manasına bakarak sebeplerinin anlaşılmasına, keşfedilmesine gidilmiştir. Buna göre, zamanın şartlarına göre gerekçeler değişebilir ve bu değişiklikler göz önünde bulundurularak yeni bir anlayışa gidilebilir.

Prof. Dr. Hüseyin Atay
(Kur'an'a Göre Araştırmalar- VI)

Bir sonraki başlıklarımız "DİL FELSEFESİ - KISSALAR"

Durum


Prof. Dr. Hüseyin Atay, Kur'an'a göre Araştırmalar (VI) kitabında "Kur'an'ın anlaşılma yöntemleri"ni 23 başlık altında toplamış. İlginizi çekeceğini umduğum bu konunun her gün bir başlığını sizlerle paylaşmak istiyorum. Bu günkü başlığımız "DURUM"


DURUM

Kur'an vakaları, olguları ve onları meydana getiren ortamı tespit ediyor ve bir durum tespiti yapıyor. Bu ortamın şartlarını, sebeplerini ve niteliklerini gösteriyor. Böylece nitelikli cüzi durumu genelleştirmiş oluyor. Özel şahısları söz konusu etmeyip onların nitelikleri üzerinde duruyor. Toplumları da niteliklerine göre ele alıyor. Bazen onların özel tarihî adlarını veriyorsa da onların yalnız olumlu veya olumsuz sıfatlarına hükmünü bina ediyor.

Prof. Dr. Hüseyin Atay
(Kur'an'a Göre Araştırmalar-VI)

Bir Sonraki Başlığımız: SEBEPLER

Zaman ve Mekan



Prof. Dr. Hüseyin Atay, Kur'an'a göre Araştırmalar (VI) kitabında "Kur'an'ın anlaşılma yöntemleri"ni 23 başlık altında toplamış. İlginizi çekeceğini umduğum bu konunun her gün bir başlığını sizlerle paylaşmak istiyorum. Bu günkü başlığımız "Zaman ve Mekan"dır.

ZAMAN VE MEKAN

Ayetler kullanıldıkları yerlere göre, içlerinde geçen kelime ve ifadelerin içerdikleri anlamlar dışında başka bir şey de anlatır. Böylece bir toplumda zamana ve mekana göre değişik durumları kapsayacağı gibi bütün insanlık toplumlarında da değişik durumlara cevap verebilecektir. her bir ayet benzer veya farklı toplumlardaki bir duruma ışık tutar.

Prof. Dr. Hüseyin Atay
Kur'an'a Göre Araştırmalar (VI)

Bir sonraki başlığımız, DURUM

Üslup


Prof. Dr. Hüseyin Atay, Kur'an'a göre Araştırmalar (VI) kitabında "Kur'an'ın anlaşılma yöntemleri"ni 23 başlık altında toplamış. İlginizi çekeceğini umduğum bu konunun her gün bir başlığını sizlerle paylaşmak istiyorum. Bu günkü başlığımız "üslup"tur.

ÜSLUP

Kur'an'ın üslubu kendine hastır. Bir cümlenin veya cümleceğin içine değişik konuları koyar ve onların ifadelerini diğerleri ile öyle bağdaştırır, öyle özenle birleştirir ki, ifade bakımından birini diğerinden ayırmak güçleşir. İnsan bütün ifadeleri hem tek hem de bir bütün olarak düşünmek ve anlamak durumunda kalır. Böylece gayesini ortaya koyar;Kur'andaki ifadeleri anlamadan, onların gayelerini ve hedeflerini anlamak insan  için her zaman mümkün olmayabilir. Kur'an'ın bu üslubunun bir sebebi de bir fikri, bir ilkeyi veya hukuki bir hükmü ifade ederken, bu hükmün altındaki ahlaki bir davranış ve gayeyi de aktarmaktır.

Prof. Dr. Hüseyin Atay
Kur'an'a Göre Araştırmalar (VI)

Bir sonraki başlığımız "Zaman ve Mekan"

Kader


Doktora tezimin başlığı "Kur'an'a Göre İman Esaslarının Tespiti ve Müdafaası" idi. Dört senelik bu çalışmamda Kur'an felsefesi ve belagatı üzerinde durdum. Kur'an'da günümüz müslümanlarının anladığı gibi değişmez alınyazısı anlamında "kadere iman" esası olmadığını tespit ettim.(1) Oysa, kader kelimesi ve türevleri Kur'an'da çok geçmektedir, ancak bunların hiçbiri imanla ilgili değildir. Kader, dünya ve kainat nizamı anlamında kullanılmaktadır. İnsanın sorumlu olduğu hür iradesiyle uzaktan ve yakından bir alakası bulunmamaktadır.

Aslında, Allah'ın iyiliği ve kötülüğü yaratması anlamında kullanılan 'kader' dediğimiz gibi dünya nizamıyla ilgilidir; insanın iradesiyle değil. Dünya nizamında insana zarar ve fayda veren şeyler vardır. Allah'ın nizamı geneldir, onda mutlak kötü yoktur. Kötü izafidir, hiçbir şey faydalı veya zararlı olsun diye yaratılmamıştır. Bu ayrım, insanlar tarafından yapılmaktadır. Varoluş felsefesi açısından, bir nesnenin varlığı başka nesnelerin varlığını kısıtlar, tehdit eder ve kendi varlığını korumak için karşısındaki varlığa karşı gelir, onun menfaatini zedeler ve varlığını zarara sokabilir. Kur'an, bunların bir dengede durmasını sağlamayı öğütler. Bu öğütler insanın hür iradesine yöneliktir. Tabii olaylara ait öğütler yoktur; onlar sadece tasvir edilmektedir. Oysa müslümanlar 'kader' hususunda birbirlerini tekfir bile etmişlerdir. 




Yüce Allah insana irade hürriyeti verdi. Bu hürriyetin sınırı insanın yapma gücü ile orantılı yani gücüne, yapabileceklerine göredir. Çünkü "Allah, kişiye ancak gücünün yeteceği kadar sorumluluk yükler".(2) Teklif yani bir kimseye bir şeyi yapmasını önermesinin manası, o kişinin o şeyi yapma gücüne ve hürriyetine sahip olduğunu bildirir. Eğer, kişi o şeyi yapmak zorunda ve mecburiyetinde olsaydı, zaten yapacaktı, bu durumda ona önermeye gerek kalmazdı. Onun için hayvanlara, ağaçlara ve taşlara Allah'ın bir işi yapma önermesi yoktur. Çünkü onlar kanunlara ve kendi tabiatlarına göre mecburi olarak onu yapacaklardır. Onlar emirlere isyan edemezler Ama insanlar edebilir, çünkü hürdürler. Allah'ın insana verdiği hürriyet, onun gücü ile sınırlıdır. Bu hürriyet insandan insana değiştiği gibi, bir insanın bir durumundan diğer durumuna göre de değişir, insanın hürriyet dairesi yani irade-i cüz'iyesi, gücüne ve salahiyetine göre büyür ve genişler. Bu küçük daireyi çevreleyen irade-i külliye dairesidir ki, o Allah'ın mutlak ve sonsuz iradesidir. Allah, insanları sınırlayan ve küçülüp büyüyebilen bu daireyi dışarıdan kontrol etmektedir. Ama insanın iradesine karışmaz. Bu daire içinde de Allah insanın iradesini yok edebilir ve yok ettiği ölçüde insanın sorumluluğu kalkar.

Prof. Dr. Hüseyin Atay
(Kur'an'a Göre Araştırmalar-I)

(1)  Hüseyin Atay, Kur'an'a Göre İman Esasları ve Kader Sorunu, Ankara, 2009,s.l39 vd."
(2)  Bakara 2/286.

NOT: Tekfir Etmek: Kafir Saymak, dinden çıkarmak.